Sposób ukształtowania zapisów znacznej części umów kredytu, indeksowanych do walut obcych oraz denominowanych w walutach obcych (najczęściej w CHF) prowadzi do wniosku, iż umowy te nie zawierały minimalnego zakresu elementów koniecznych do uznania, iż doszło do zawarcia ważnej umowy kredytu bankowego, a co za tym idzie, kredytobiorcy mogą żądać unieważnienia umowy kredytowej na tej właśnie podstawie.
Zgodnie z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie zaś do art. 69 ust. 2 Prawa bankowego, umowa kredytu bankowego powinna zostać zawarta na piśmie i określać m.in. kwotę i walutę kredytu oraz zasady i termin spłaty kredytu frankowego.
Umowy kredytu indeksowanego do CHF przewidywały, iż każdorazowo wypłacana kwota w złotych polskich, miała być przeliczana na walutę, do której indeksowany jest kredyt frankowy według kursu kupna waluty kredytu podanego w tabeli banku, obowiązującego w dniu uruchomienia transzy kredytu. Taki mechanizm jest sprzeczny z zasadą określoną w art. 69 ust. 2 Prawa bankowego, wskazującą, iż umowa kredytu bankowego powinna określać kwotę udzielanego kredytu. Kwota kredytu nie była bowiem w tego rodzaju umowach określona.
Sprzeczny z art. 69 ust. 2 Prawa bankowego jest również często stosowany mechanizm w umowach kredytu denominowanego w CHF polegający na tym, iż kwota kredytu określana była w CHF, z kolei jej równowartość w PLN przekazywana była do dyspozycji kredytobiorców po jej przeliczeniu przy zastosowaniu kursu kupna CHF w dniu uruchomienia środków.
W przypadku zawarcia tego typu umów, gdzie stosowane były mechanizmy powyżej opisane, klienci banków (tzw. frankowicze) mogą obecnie wnosić o unieważnienie umowy kredytowej przez siebie zawartej. Nasza Kancelaria prawna pomaga frankowiczom w wytaczaniu tego rodzaju powództw sądowych.
Klauzule abuzywne w kredytach frankowych
Banki stosują w umowach z klientami klauzule, które są niedozwolone w świetle orzecznictwa Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (SOKiK). Tytułem przykładu SOKiK uznał następujące postanowienie umowne stosowane przez BRE Bank S.A. za klauzulę abuzywną: „Raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHFz tabeli kursowej BREBanku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50” (wyrok z dnia 27 grudnia 2010 r., sygn. akt XVII AmC 1531/09). Również stosowane przez Bank Millennium S.A. postanowienie dotyczące rat kapitałowo – odsetkowych wpłacanych w PLN a następnie przeliczanych do waluty kredytu zostało uznane za niedozwolone. Analogiczne postanowienia były i są nadal stosowane przez pozostałe banki udzielające kredytów pseudowalutowych.
Obecnie orzecznictwo jest coraz bardziej jednolite, niż to miało miejsce jeszcze nie tak dawno temu. Sędziowie zauważają bowiem, iż banki poprzez wprowadzenie do stosowanych przez siebie wzorów umów indeksowanych do walut obcych bądź denominowanych w walucie obcej zagwarantowały sobie możliwość swobodnego określania wysokości rat kredytu. Dzieje się tak na skutek wprowadzenia spreadów, których wysokość w momencie zawierania umowy nie była klientom znana. Co więcej, wysokość kursów stosowanych przez banki odbiegała od kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski oraz od kursów rynkowych.
Warto wskazać, iż roszczenie o zwrot świadczenia nienależnego przedawnia się z upływem dziesięciu lat (w zakresie rat po dniu 9 lipca 2018 r. okres ten został skrócony do 6 lat). Dla uniknięcia wątpliwości powyższe roszczenie nie jest roszczeniem o świadczenie okresowe, którego termin przedawnienia wynosi trzy lata. Notabene zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2015 r. (sygn. akt II Ca 1695/14) „świadczenie polegające na zwrocie nienależytego świadczenia nie jest samo w sobie świadczeniem okresowym, ponieważ jest świadczeniem jednorazowym, którego obowiązek spełnienia powstaje z mocy ustawy w warunkach w niej określonych, nie przewiduje zaś ona w tym zakresie żadnego okresowego spełniania świadczeń, lecz jednorazowy zwrot nienależnie spełnionego świadczenia.”.
Ubezpieczenie niskiego wkładu własnego
Nagminną praktyką stosowaną przez banki było pobieranie od kredytobiorców, którzy kupując nieruchomość nie wnosili wkładu własnego w wymaganej przez bank wysokości, dodatkowej opłaty tytułem ubezpieczenia niskiego wkładu własnego. Powyższe kwoty pobierane przez banki zostały uznane jednak za niedozwolone, gdyż prowadzą do nieuzasadnionego przerzucenia przez banki na ich klientów kosztów zabezpieczenia się przed ryzykiem prowadzonej przez banki działalności gospodarczej. Mało tego bardzo często umowy kredytu nie zawierają żadnych wzorów czy przeliczników służących do wyliczenia opłaty należnej z tytułu ubezpieczenia niskiego wkładu. Co więcej, banki zastrzegały sobie uprawnienie do jednostronnego decydowania, czy wkład własny kredytobiorców jest zbyt niski w stosunku do udzielonego kredytu, co skutkowało koniecznością poniesienia ww. opłaty na podstawie kryteriów, których klient nie był w stanie zweryfikować. Takie postanowienia umowne rażąco naruszają interes kredytobiorców i są sprzeczne z dobrymi obyczajami, a w konsekwencji stanowią klauzulę niedozwoloną. Tego rodzaju postanowienia powodują, iż spełnienie świadczenia przez klientów banków jest całkowicie uzależnione od okoliczności zależnych tylko od woli banku. Warto wskazać, iż postanowienia takie są zawarte nie tylko w umowach kredytu indeksowanych do CHF i denominowanych w CHF, ale również w odniesieniu do kredytów złotowych.
Kompendium wiedzy
Aby pomóc Tobie w zrozumieniu zawiłych i często niejasnych kwestii związanych z tematem kredytów frankowych, przygotowaliśmy zbiór najważniejszych pojęć wraz z wyjaśnieniem.
Kredyt indeksowany do waluty obcej
Umowa, na podstawie której bank wypłaca kredytobiorcy z góry ustaloną w umowie kwotę kredytu w PLN, przy czym saldo wyrażone jest w walucie obcej według kursu kupna zaś spłata następuje w PLN, po jej uprzednim przeliczeniu z waluty obcej według kursu sprzedaży.
Kredyt denominowany w walucie obcej
Umowa, na podstawie której bank wypłaca kredytobiorcy w PLN kwotę stanowiącą równowartość kwoty wskazanej w umowie w walucie obcej według kursu kupna (najczęściej według kursu kupna waluty obcej z tabeli kursowej banku z dnia wypłaty kredytu bądź transzy kredytu), saldo kredytu ustalone jest w walucie obcej zaś spłata kredytu dokonywana jest w PLN.
Indeksacja
Mechanizm, na podstawie którego świadczenie wyrażone w pieniądzu jest powiązane z innym wskaźnikiem ekonomicznym (np. stopa inflacji).
Waloryzacja
Instytucja zawarta w kodeksie cywilnym, na podstawie której strony mogą ustalić, iż w razie zmiany siły nabywczej pieniądza wierzyciel otrzyma ich równowartość według stanu na dzień spełnienia świadczenia.
Spread
Różnica pomiędzy kursem kupna a kursem sprzedaży danej waluty (np. z tabeli kursów walut obcych stosowanej w banku).
Libor CHF
Stawka oprocentowania kredytów i depozytów w CHF na rynku międzybankowym w Londynie.
Wibor
Stawka oprocentowania na polskim rynku międzybankowym kredytów oraz depozytów.
Klauzula niedozwolona (abuzywna)
Postanowienie wzorca umowy stosowanego przez przedsiębiorcę (bądź regulaminu) kształtujące niezgodnie z prawem przysługujące konsumentowi prawa (albo obowiązki); aby postanowienie takie zostało uznane za niedozwolone musi ono być sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz w sposób rażący naruszać interes konsumenta; niemniej jednak za niedozwolone nie mogą być uznane postanowienia indywidualnie z konsumentem uzgodnione bądź postanowienia określające główne świadczenie stron w sposób jednoznaczny (np. cena, wynagrodzenie, przedmiot sprzedaży czy najmu); postanowienie uznane za niedozwolone nie wiąże konsumenta.
UNWW (ubezpieczenie niskiego wkładu własnego)
Ubezpieczenie, na podstawie którego bank zabezpiecza różnicę pomiędzy kwotą wypłaconego kredytobiorcy kredytu a kwotą minimalnego wkładu własnego, jaki powinien zostać pokryty przez klienta, a który nie został przez niego pokryty.
Podsumowanie
Jeśli zawarłeś umowę kredytu indeksowanego do CHF bądź denominowanego w CHF i jesteś zainteresowany jego unieważnieniem zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią prawną, której prawnicy posiadają duże doświadczenie w prowadzeniu procesów z bankami.
